Nog net voor de zonnewende het eerste kennismakingsgesprek gehad met de stichting “Apeldoorn Voorop in Duurzaamheid” en “MTB Architecten”, in de persoon van John van Dijk.
Een interessant gesprek gevoerd over duurzaam bouwen, wat de stichting kan betekenen en hoe de werkwijze van MTB Architecten is in het maken van de producten, begeleiden en samenwerken met de opdrachtgever.
Eerstvolgende stap in het begin van het nieuwe jaar zal zijn dat men bij ons huidige huis op bezoek komt voor inventarisatie van wensen en -bijzonder- om te kijken hoe we nu leven.
En kijken hoe we de contacten met AViD kunnen uitbreiden. Niet alleen ter lering, ook ter kennisdeling.
De site Bouw En Wonen heeft in een reeks artikelen geschreven over de trends die bepalen hoe we morgen met energie omgaan. Dit op België georiënteerde en vol met reclame gevulde artikel bevat toch genoeg inzichten om er van te leren; om hier te noteren dus.
Ik heb deze informatie gemixt met het uit 1996 stammende Trias Energetica (gebruik minderen, maximaal duurzaam, efficiënt fossiel), welke kan worden aangevuld met een vierde component – op plek 2: energie terugwinning.
Stap 1: Zo min mogelijk energie gebruiken
Je kan bij de bouw maatregelen nemen om passief energie te ontvangen; grote glasoppervlakten waar het zonlicht goed de binnenruimte kan verwarmen.
Goed isoleren; hoe minder energie de woning verlaat, hoe minder energie er hoeft te worden gebruikt om het warm te houden.
Hoge luchtdichtheid; geen keren, spleten en koudebruggen waardoor de energie alsnog het huis kan verlaten.
Massa van het gebouw; als de muren warmte kunnen vasthouden komen minder schommelingen voor.
Compact bouwen; door een efficiënte indeling is de verhouding van de buitenschil ten opzichte van de inhoud zo optimaal mogelijk. Vergelijk de omtrek van een cirkel en een onregelmatige veelhoek; hoe meer uitbouw hoe groter de buitenschil en dus hoe groter het verlies.
Lage temperatuur verwarming (LTV). Met bijvoorbeeld vloerwarming of speciale panelen is een lagere watertemperatuur nodig om eenzelfde ruimte te verwarmen. En er is dus minder energie nodig om deze ‘op temperatuur’ te houden.
Tegengaan van verspilling door standby-verbruik te verminderen en warmtebehoefte af te stemmen op het gebruik van de ruimte (in tijd, duur en niveau)…
Stap 2: Energie halen uit terugwinning
Deze stap kijkt naar het hergebruik van energie
Warmte-Terugwinning (WTW). We halen energie uit de lucht bij de ventilatie en bij water bij het douchewater (een douchewaterwarmtewisselaar).
Gebruik restwarmte uit de omgeving zoals afvalverbranding of industrie. Deze stadsverwarming zazl bij ons niet van toepassing zijn.
Stap 3: Maximaal uit duurzame bron
Van de na de stappen 1 en 2 nog benodigde energie wordt zo duurzaam mogelijk verzameld;
Zonne-energie door panelen: Fotovoltaïsche cellen – PV’s – zetten zonlicht om in elektriciteit.
Zonne-energie door zonnecollectoren: een vloeistof wordt door de zon opgewarmd en daarna omgezet in warm water, opgeslagen in een (zonne)boiler.
Passieve zonne-energie door het glasoppervlak zo groot mogelijk te maken voor verwarming en verlichting van de ruimte.
Warmtepompen. In een eerder artikel heb ik reeds geschreven over het halen van warmte uit de aarde of uit de lucht met behulp van een warmtepomp. De warmtepomp wordt aangesloten op een lage-temperatuur-verwarming (LTV). Onder warmtepompen verstaan we tegenwoordig ook WKO = WarmteKoudeOpslag, waarbij warmte in de zomer wordt opgeslagen in grondlagen en in de winter weer wordt gebruikt om de woning te verwarmen. En ook bodemwarmtewisselaars horen hier bij als ‘gesloten warmtepomp’ waarbij een vloeistof door pijpen in de grond wordt geleidt en warmte en koude wordt opgeslagen.
Windenergie. Niet rendabel als persoonlijke voorziening bij een woning in een bebouwde omgeving, dat laten we over aan de grote energieleveranciers door hen de windmolenparken te laten bouwen.
Stap 4: Zo efficiënt gebruik van de installaties
Oorspronkelijk was deze stap “het efficiënt gebruiken van fossiele brandstoffen”, maar aangezien we geen fossiel meer gebruiken (ook geen elektriciteit kopen met kolen als bron) is deze opgewaardeerd naar het zo efficiënt mogelijk inzetten van de installaties. Om dus eigenlijk zo min mogelijk energie te gebruiken om aan de warmte- en lichtbehoefte te voorzien.
Gebruik van hoog rendement installaties aan warmtepompen, WTW-ventilatie, boilers, zonnepanelen, zonnecollectoren en andere apparatuur; alles zoveel mogelijk met de nieuwste innovaties en hoogste labels. Zo veel mogelijk modulerend.
Energie-efficiënte verlichting: regelbare en dimbare verlichting, aanwezigheidsdetectie, tijdschakelaars en daglichtregeling,
Lage warmteproductie: door energiezuinige apparatuur en LED-verlichting zo min mogelijk behoefte aan koeling laten ontstaan.
Ventilatie op basis van behoefte en modulerend; juiste regeling (tijdstip, duur en hoeveelheid) van de ventilatie en rekening houdend met het binnenklimaat, het CO²-gehalte.
Eenvoudige bediening. Door de bediening laagdrempelig te maken maakt het elke bewoner gemakkelijk om de voorzieningen af te stemmen op de behoefte. Hiertoe reken ik ook domotica; het inzetten van makkelijk bedienbare elektronica om verwarming en verlichting te automatiseren en te dimmen.
Digitaal monitoren en inzichtelijk maken van verbruik en prestaties van de installaties. Hierdoor ontstaat bewustwording en daarmee wordt besparing aangemoedigd. Ook kunnen door het monitoren de installaties beter worden ingesteld en problemen snel worden gedetecteerd.
Het artikel over de trends geeft dus een herhaling van de reeds lang geleden bedachte stappen weer. Maar wel dat het nu voor meer en meer mensen echt realiteit wordt.
Ik kwam de site DuurzaamThuis tegen met vele technische verhalen, waaronder een uitgebreide uitleg over warmtepompen. In een passief energieplus-woning (zonder gasaansluiting) toch een vereiste.
Op de pagina staat de basis van een warmtepomp:
Een warmtepomp bestaat uit drie gescheiden kringen. Buiten is een kring waarbij warmte (uit lucht, water of de bodem) wordt gehaald, dat wil zeggen, de vloeistof in deze kring wordt opgewarmd, bijvoorbeeld tot 10 graden Celsius. De warmte wordt in de unit in een verdamper overgebracht op een interne kring. En dan komt de clou; met een compressor wordt vloeistof in de tweede kring ineengedrukt. Door het comprimeren wordt de temperatuur hoger. En dan kan de warmte van deze vloeistof in een condensator worden gebruikt om de vloeistof in de binnenkring op te warmen, bijvoorbeeld de verwarming. Tegelijkertijd laat men de vloeistof in de binnenkring via een expansie-ventiel weer uitzetten zodat het weer door de buitenkring kan worden opgewarmd. De efficiëntie van een warmtepomp drukt men uit in COP (Coefficient Of Performance, ofwel prestatiecoëfficiënt). De pompen voor de kringen en de compressor kosten energie. En de opgewerkte warmte is ook energie. Als de pomp 2 kWh nodig heeft om de energie te maken en er komt 8 kWh aan warmte uit dan heeft de warmtepomp een COP van 4.
Het verkrijgen van energie kan uit drie bronnen:
uit de aarde; dit is een boring in de grond tot wel 150m diep waar altijd dezelfde temperatuur heerst. Deze variant noemt men aarde/water-warmtepomp of brine/water-warmteomp*, oftewel een gesloten warmtepomp. Door de benodigde boring is het relatief duur.
uit de lucht; hierbij zit een soort airco-unit aan de buitenkant van het huis waarbij dus de warmte uit de lucht wordt gehaald. Deze variant noemt men lucht/water-warmtepomp, oftewel een open warmtepomp. Deze wordt tegenwoordig bij de meeste particuliere huizen toegepast.
uit het water; hierbij wordt gebruik gemaakt van verschillende warme en koude wateropslag onder de grond waarbij dan wel warm water, dan wel uit een koude-bron water wordt gebruikt. Zo kan de warmtepomp zowel verwarmen als koelen. Deze variant (water/water-warmtepomp) wordt vooral gebruikt bij grote (bedrijven)complexen en groepen van huizen.
Een nog mooiere site is Warmtepomp-info. Deze site is wel particulier opgezet en zonder banden met een specifiek bedrijf te bevooroordelen maar bevat wel o-ver-al de uitnodiging om offertes aan te vragen.
En ook op de site van NathanSystems staat uitstekende uitleg en schitterende animatie:
Er is ook een overzichtelijk Youtube-filmpje van MeerMetMinder:
Extra: link naar de meest eenvoudige uitleg: wikipedia!
Beperking van dit bericht: er zijn ook lucht/lucht-warmtepompen maar die zal ik later behandelen bij de ventilatie. Een andere keer. Hier houden we het op de verwarming van water ten behoeve van de verwarming. Overigens is er ook warm water nodig voor het huishoudelijk gebruik; dat wordt door dezelfde x/water-warmtepomp opgewekt, gelijk aan de bekende cv-ketels.
*) water met een antivriestoevoeging noemen we brinewater. Vandaar de naam brine/water-warmtepomp.
VillaDelphia in Kerkdriel zegt aan Villa Architectuur te doen, in vier onderwerpen: Villa DeLuxe, Villa Energie+, Villa Interieur en Villa Verbouw. Natuurlijk heeft Villa Energie+ direct de interesse. Ze adviseren, vertalen onze ideeën, ontwerpen en maken een technisch ontwerp. Tevens kunnen ze voor ons het bouwproces begeleiden en waken over de planning, financiën en de kwaliteit, aldus de site. Villa Delphia is wel weer een initiatief van Sloven Architectuur BV, van architect Paul Sloven. Ook op de site van PassiefHuisBouwer heeft hij een verwijzing staan als architect.
Van een voorbeeldwoning in Utrecht staat op de site vermeld dat het – als energieplus-huis – voldoet aan aan de strengste normen van het Passivhaus Instituut; een “Passief-huis Superieur” welke maximaal 10kW/m²-jaar mag gebruiken. (In 2009 heeft SBS-6 een jaar lang alle bouwactiviteiten van dit unieke huis gefilmd. In 2010 en 2015 heeft SBS-6 de realisatie uitgezonden op tv.)
Een mooi voorbeeld van kunnen van deze architect. Ik mis wel de zonnepanelen.
De site Brummelhuis.nl is een maatwerk bouwer, van ontwerp tot realisatie. In het gedeelte DuurzaamWonen staan logo’s van VEH en WoonBorg Bouwzekerheid, maar niets over duurzaam bouwen. Wel noemen ze ‘onze bouwpartners’ en cijfers van BouwNu.nl van ‘Thuis in Bouwen’, Bouwbedrijf ‘Bukkems-Willems’ en ZeeBraBouw.
Even een uitstapje naar BouwNu.nl: dit is een vergelijkingswebsite voor de bouw en een initiatief van Stichting Klantgericht Bouwen (SKB) welke weer wordt gesteund door het Ministerie van Binnenlandse Zaken, Bouwend Nederland, GBO, BouwGarant, SWK, Woningborg, NVB Bouw en Bewuste Bouwers. Op de site staan reviews van bouwbedrijven. Erg interessant.
Net als bij vele andere bureau’s ook hier een stappenplan; 1) Oriëntatie (inspirerende schetsen), 2) Ontwerp en Offerte (met een ontwerper een schetsontwerp maken), 3) Opdracht en financiering (handtekening plaatsen), 4) Vergunning en toetsing (na akkoord gemeente bouwmaterialen uitkiezen), 5) Bouwen (‘hun’ aannemer gaat aan de slag) en 6) Opleveren (keuring door VEH).
Op de site staan inspirerende schetsen (slechts één schets per maand). De projecten zijn in een mooie webconstructie (zoomable map) gepresenteerd. Het voorbeeld in Apeldoorn verwijst door naar een website ‘SamenBouwenInApeldoorn‘ in Zuidbroek waar blijkbaar een paar kavels worden verkocht en door deze aannemer worden gerealiseerd. Andere voorbeelden hebben ook een ‘samenbouweninxxxx’ website.
In een sectie ‘Woningen’ hebben ze standaard woningen, zoals bijvoorbeeld V50 met diverse foto’s van verschillende realisaties, plattegronden. Wat er dan weer best aardig uitziet.
Recente reacties